Fuat Ercan

Posted on: August 10, 2009

KAPAK-YA4-2-2008-09-22

    SUNU

“Mesele, Umut Etmeyi renmektir”

Fuat Ercan

“Kelimenin tam anlamyla baaa olmu bir dnyada

gerek yalann bir momentidir”

G.Debord

Yalann bir momenti haline gelen bu dnya umutlar da umutsuzluun bir momentine evirdi. E.Bloch’un zl ifadesi ile o zaman “Mesele, Umut Etmeyi renmektir.” Fakat baaa olmu dnya da, geree ynelme/umuda ynelme nasl gerekleecek. Dnyann baaa olmasnn tarihi ve bu tarihi tanmlayan ileyii aa karma umuda kaynaklk edebilir. Baaa edilmi bir dnyann gerekliine ulamak iin yapacamz ilk i tarihe dn olacaktr. nk bugn yaadmz dnyaya ait tm bilgi/donanmz tarih iinde egemenlerce oluturulmutur. Egemenlerin tarihi farkl bir gelecein nndeki temel engellerden biridir. Bu engeli nasl aacaz? Walter Benjamin ok nceleri bu konuda bizleri uyarmt: “Tarihsel maddeci iin bunun anlam yeterince aktr. Bu ana kadar hep galip gelenler, bugn hkmedenlerin altta kalanlar ineyerek ilerledii zafer alaynda yerlerini alrlar. Her zamanki gibi ganimetler de alayla birlikte tanr. Kltrel zenginlik denir bunlara. Ama tarihsel maddeci zafer alayn temkinli baklarla uzaktan izler. nk bu kltrel zenginlik, hi istisnasz, dehet duygusuna kaplmadan dnlemeyecek bir kkene sahiptir. Varlklarn sadece onlar yaratan byk dehalarn abalarna deil, ayn zamanda o ada yaam ad san bilinmeyen insanlarn katland klfetlere de borludurlar. Hi bir kltr rn yoktur ki, ayn zamanda bir barbarlk belgesi olmasn. Ve kltr rnnn kendisi gibi, elden ele aktarlma sreci de nasibini alr bu barbarlktan.”(Walter Benjamin) Benjamin tarihsel maddecinin bu koullarda grevlerinden birinin “Gemii tarihsel olarak kurmak “onu gerekten olmu olduu gibi” tanmak deil, tehlike annda birden parlayveren any ele geirmektir.” Yani “tehlike annda tarihsel znenin karsna beklenmedik bir ekilde beliriveren gemi imgesini alkoymaktr” (Walter Benjamin)
asla
Sevgili arkadam Yksel zerine den grevi yerine getirmek iin bir “any” yeniden gndeme getiriyor/ gncelletiriyor. Tarihsel olarak yaanm bir deneyimi bugn iin yeniden tanmlyor. Egemen olan ve egemen hale gelen tarihin elinden ekip alyor. ekip ald ve yeniden tanmlad bu an zerinden ise yine Yksel’in ska kulland biimi ile “amele” snfnn Trkiye gerekliini yazmaya alyor. Bu anlamda elinizde tuttuunuz kitap yaadmz imdiki tehlikeye kar gemite bize ait olan, yani anti-kapitalist olan bir yaanml anmsatyor. Yksel “15. yzyl sonuyla 16. yzyln ba, halkn mlkszletirilerek, topraktan uzaklatrlanlarn“ya al ya da yok ol” uygulamalarna bizleri gtryor. Yaamn her alann alma zerinden kapitalist dzenek iinde ina edilmesi ayn zamanda iilerin imal edilme srecidir. Yani ii snfnn zaman iinde kendiliinden oluumu deil, tpk fabrikalarda retilen metalar gibi imal edilmesini mcadele dili zerinden anlatyor. Mlklerinden edilen insanlar hi bilmedikleri yeni mekanlara (kentler) koarken, ayn zamanda yeni bir yaama kouyorlard. Yani iiletiriliyorlard. Sahip olduklar tek ey kendi enerjileri (emek-gc) idi. Nesneleri dntren, onlara biim veren enerji (emek-gc) ayn zamanda iilemelerinin temel nedeni haline gelmiti. nk birilerinin (kapitalistlerin) bu enerjilere ihtiyac vard. Karl Marx’n emek-gc dedii bu enerji, dnyay her gn yeniden ina ederken kendi enerjileri kendilerini gsz klyordu. Yani tm enerjileri kapitalistlere/patronlara g veriyordu. Karl Marx bunu edebi bir ekilde dile getirmiti: “Sermaye l emektir, vampir gibi sadece canl emein enerjisini ekip aldnda yayor, ne kadar ok canl emein enerjisini ekip alyorsa o kadar gleniyor ve daha fazla yayor.” (Karl Marx) Sermayedarlar/patronlar klelik sisteminde olduu gibi alanlar tamamen ele geirmek istemiyorlard, ama onlar uysallatrarak denetim altna almak istiyorlard. Bu gereklilik ilk elden “almann” mutlaklamas anlamna gelmitir. Yksel’in ska referans verdii Paul Lafargue Tembellik Hakk’nda almann mutlaklatrmasn o kadar iyi dile geitiriyor ki: “Kapitalist uygarln egemen olduu uluslarn ii snflarn garip bir lgnlk sarp sarmala”d. lgnlk Lafargue’ye gre “iki yzyldan beri, acl insanl inim inim inleten bireysel ve toplumsal yoksunluklara yol amaktadr. Bu lgnlk, alma ak; bireyin, onunla birlikte oluk ocuunun yaam gcn tketecek denli arya kaan alma tutkusudur.” Bu tutku bu gnlerde daha bir belirleyici hale geldi. Uluslararas rekabet, verimlilii arttrmak, ihracat arttrmak gibi cmlelerle balayan egemen dil. Lafargue bu egemen tarza kar kinlidir; Ne yazk! Arcadia papaanlar gibi ekonomicilerin dediklerini yineleyip duruyorlar: “alalm, ulusal zenginlii artrmak iin alalm!” diye. almay ama kapitalist dzenek iinde almay yceltenlere kar seslenir yoldamz ; “Ey aptallar! Sizler ar lde altnz iindir ki, sanayi avadanl ok yava geliiyor. … Kapitalist toplumda alma, her trl dnsel yozlamann, her trl rgensel bozukluun nedenidir” (Lafargue).

Denetim ve kontroln ilk ura bu nedenden dolay retim sreci olmutur. Ama almann mutlaklamas iin retim dzeyi tek bana yeterli deildir. in mutlaklatrlmas iileri ama sadece iileri deil bir btn olarak toplumun denetlenmesi ve uysallatrlmasna ynelik tekniklerin gelitirilmesine neden olur. retim srecinde iilerin bedenlerini retim srecinin gereklerine uyum salama teknikleri daha bandan itibaren toplumun da bu gerekler zerinden yeniden biimlenmesi anlamna gelecektir. Yani toplum almann zorunluluu zerinden yeniden yeniden biimlenecektir. Tm sosyal bilimler bu gereklilii yerine getirmek zere harekete geerek bir dizi dzenein gelimesine neden olacaktr. Gerekliliin yerine getirilmesi bir yandan iilerin yaam koullarna adapte edilmesi anlamna gelirken, ayn zamanda bu uyum sreci de kltr, gelime, ilerleme olarak kutsanacaktr. Ne yazk ki bu kutsama sadece sisteme hizmet eden sermayenin organik aydnlarnca deil, Marksistlerin dilinde de epey bir yer tutar. in zorunluluu ve merulatrlmas yaamn her alannda egemenliini kurmaya balamas, dnyann da baaa evrilmeye balamasna neden olacaktr. Kapitalist varolu zaman iinde doallatrlp-evrenselletirilecek ve btn yaananlar ilerleme ve kltrel zenginlik olarak sunulacaktr. Benjamin’in iaret ettii tarihsel anlar alternatif olarak yakalayp gndeme tama, doallatrlan-normalletirilen sreci bozacak mdahalelerdir.

Gemite yaanan bir “an” gncelletirmek dediimizde Yksel’in srarl bir abas ile karlarz. Kapitalizmin balarnda yani iiletirme srecinin doludizgin yaand dnemde, iilemeye ya da emein deersizlemesine kar direnenlerin (henz ii olmayanlarn/olmaya direnenlerin) yksn gncelletirir. Yksel bu noktada egemen tarih yazclarnn ya da burjuva egemenliinin anlamlandrmas iinde ilerlemeye dman bir hareket olarak tanmlanan Ludist hareketi analizine konu edinir. Bu hareketi egemen tarih kapitalizme kar bir isyan olarak alglamak yerine, tarihin arkn tersine eviren “babozuklar” olarak iln eder. Yksel bu analize kar kar ve tarihi yaanml sorgular. Bu sorgulamay sadece tarihsel bir merak ile yapmaz, amalanan bu hareketin sunduu olanaklar bu gnk koullarda yeniden dnmektir. Sistemin yapsal mantnn egemen olduu bir zaman dilimi iinde organize ve gl yaplar ile ii snfn temsil eden sendikalar yeniden ama eletirel olarak dnmemize olanak salar. i snfnn sermaye ve daha da nemlisi yapsal bir hal alm kapitalizme kar kn politik belirleyeni sadece rgtl yaplar olarak sendikalar iaret etmenin eksik ve hatal olacan iaret eder. Yksel sunularnda ve konumalarnda sezgisel bir heyecan zerinden sorunu ele alr. Bu sezgisel heyecan/fke ise insann kendi emeini bakalarna belirli zaman ve mekanda sunmann bata bizzat o insan iin gayri-doal ve gayr-i insani olduundan hareket eder. nsanlk tarihinin bence en acmasz ileyiinden biri; insanlarn kendi enerji ve zamanlarn kendi zgr iradesi ile kapitaliste sunmas yalandr. Bu yalan ve sunma ilk bata iinin kendi varoluu ile elikilidir. iler bu elikiyi bedenlerinde ve zihinlerinde gn bir yaarlar. Bu eliki bazen rgtl bir bilinlilik olarak aa kar ama eliki daha ok bedenlerde birikir, pasif tepkilere bireysel isyanlara neden olur. ilerin beden ve zihinlerinin uysallatrmas snfsal mcadelenin nemli uraklarndan biri olmutur. Beden ve zihinlerin uysallatrlmas arkadam Yksel kitabnda ska iaret ettii gibi “bir hapishaneden fark olmayan” yaam ortam retecektir. letme ve mhendislik bilimleri iilerin beden ve zihinlerini ele geirecek yntemleri bilim adna ilerleme olarak topluma (aslnda sermayeye) sunarak, snf mcadelesine katkda bulunurlar! Yaamn alma zerinden yeniden rgtlenme abasnn bizzat kendisi bir yatrm alanna dnecektir. retim srecinde yaratlan metalarn tketilmesi bile bir uysallatrma amacna dnmtr. stanbul i Kurultay’nda Yksel krsde iilere ilk bakta olduka garip gibi grnen bir eylem/talepte bulundu. “Her gece bir saat TV’leriniz kapatp konumay deneyin. Konumak! Talep edilen konuma. lk elde zor gelecektir, unutmusunuzdur kocanzla, karnzla ve arkadalarnzla konumaya. Daha sonra TV kapal iken evden kp sokaklara arkadalara urayacaksnz. Konumalar zamanla kendinize bile unutturulan iiniz, skntlarnza dnp gelecek. Kendi hayatnz gndeminize almaya balayacaksnz.”

Birok anlamda nemli ve anlaml bu talep. Byle bir talebin varlna neden olan gerekliin kendisi de anlaml ve nemli. Yksel elinizdeki almada iaret ettii gibi “sermayenin emekiler zerinde kurmaya alt denetim, gzetleme ve iktidar” artk yaamn kendisi olmutur. Yani dnya baaa evrilmitir. Artk kuatlm bir hayat yaamaktayz ve belki daha da nemlisi artk her birimiz kendi koullarmza uygun ve bizzat kendi ellerimizle kendimize hapishaneler ina etmiiz. Bu baaa olma halinin belki de en anlaml ifadesi kapitalizmin oluum yllarnda iilemeye kar kan insanlarn, bu gnlerde retim aralar ve i iin mcadele etmeleridir. Yksel egemen tarihsel anlaty politik bir ihtiya zerinden yeniden tanmlama abasnn temel nedeni gnmz gereini, Trkiye gereini anlamaktr. Trkiye gereini ii snf asndan politik dzleme tama kaygs beraberinde ii snfnn karlat sorunlar gndeme almay gerektiriyor. Politik dzleme tama kaygs ii snf zerinden politika yapan sol ile ii snf arasndaki ilikiyi sorgulamay gerektirir. Kitap aslnda batan sona bu gereklilik iin, bu gereklilikten hareketle yazlmtr, ama bir ka yaz dorudan bu soruya eilmitir. “Trkiye’de i Hareketinin Uzun Dalgalar ve Sol” balkl yazda Yksel “ii hareketinin tad zaaf ve sorunlarn sola ne lde yansd, solun yaad zaaf ve sorunlarn ii snfna ne lde yansd” gibi anlaml soru ile analizine balyor. Bu tarz bir soru zellikle kapitalizmin iyice derinletii gnmz koullarnda daha bir nem ve anlam kazanyor. Sol ile ii snf arasndaki ilikiyi Yksel Engels’ten hareketle Trkiye’de kapitalizmin gelime zellikleri yani maddi dzeyden hareketle analiz ediyor. Tarihsel bir dnemlendirmeyi ieren bu analize gre “15-16 Haziran eylemine kadar Trkiye’de sosyalist hareket, “eksik kapitalist retim koullar ve eksik snf koullar”n tartt. Bu tartmalardan, “eksik teoriler” retti. Her eksik teorinin boluu, yeni bir rgt, yeni bir yap ile giderilmee alld. yle olduu iin de 1970’li yllar “eksik teorilerin” tamamlanmaya alld yllar oldu.” Tartmalara yol aacak bu analiz aslnda Trkiye’de kapitalizmin yapsal koullar ve gelimesine ilikin bir dizi sorunlu alan iaret ediyor. Ama Yksel “iicilie” ve “ekonomizme” kaplmadan ii snf ile ba kurmann yol ve yntemlerini aratrmaya bizleri davet ediyor ve bu davetin amac da “snfsal bak asnn rehberliinde teori ile pratii btnletirerek hayata geirmek” olarak tanmlanyor.

i snfnn evresine ve ii snfnn kendi evresine rd duvarlardan bir dieri ise hi kukusuz Avrupa Birlii. Avrupa Birlii ncelikle sol iinde farkllamalara yol amakla kalmad, iileri temsil eden sendikal yaplar da kendi iinde farkl tavrlar almalarna neden oldu. Yksel arkada bu konuda dorudan bir neri ile konuya giriyor: “Yaygn bir kan olarak Avrupa Birlii’ne (AB) yelik ile birlikte Trkiye’de alma mevzuatn dzenleyen yasalarda da iiler lehine dzenlemeler yaplaca dnlmektedir. Bunun gerekle rtp rtmediini test etmenin en nemli arac AB’ye yeli srecinde uyum ad altnda karlan yasalara bakmaktr.” Burada hemen son zamanlarda kartlan yasay mercek altna alyor. lk yasa sosyal gvenlik alann dzenlerken “isizlik sigortasn” da dzenleyen 4447 sayl yasa. kincisi, ad “ Kanunu ve Sendikalar Kanunu ile Basn Mesleinde alanlarla altranlar Arasndaki Mnasebetlerin Tanzimi Hakkndaki Kanun’da Deiiklik Yaplmas Hakknda Kanun olan i gvencesi ile ilgili dzenleme. ncs ise, 4857 sayl Kanunu. AB’ye uyum erevesinde kabul edilmi bu yasalarn nemli bir farkll olduunu ve bu farklln “artk sadece iyerinde ii zerinde bir egemenlik peinde deil, egemenliin eperi geniletilmekte, eve, kahveye, sokaa” tandn belirtmekte. Bylece “ii yaamnn her annda, ister alsn, ister almasn sermayenin denetimi, gzetimi altndadr. i artk insani gereksinimleri olan, bunu tm veheleri ile yaayan bir zne deil, iveren iin srekli denetim altnda tutulacak iin, retim aracnn bir paras, bir nesnesi” olduunu ileri srecektir. Kapitalizmin Trkiye’nin kendine zg koullarnda emek zerinde denetim ve kontrol mekanizmalar oluturmas AB ile btnleme ile balanan srele birlikte daha bir eitlenip ve derinlemeye balamtr. Yksel’in ifadeleri ile “her iyeri artk bir panoptikon hapishaneye dnmtr. Bu hapishanede gzetim iin, iktidarn varln hissettirmek iin ok sayda denetiye gerek yoktur. Burada mahkmlara, ayn anlama gelmek zere iiler kendi kendilerini denetleyecek bir zellie kavuturulmaktadr.”

Trkiye’de kapitalizmin geliip dnya leinde ileyen srece katlmas, ayn zamanda ii snfnn politik gndeminde birok alanda gerilemeye yol amtr. i snfnn savunmac bir stratejiye ynelmesi zaman iinde sendikalarn ilevlerinde de nemli deiimlere yol amtr. Sendikalarn temsil ettii ii snf ile sendikann daha ok sendikaclar temsil eden bir yapya dnmesi iilerin elini kolunu daha bir balamtr. Bu aamada ii snfnn siyasal etkinliini sadece sendikalar ve siyasi partiler dolaynda aklamak eksik olacaktr. Yksel elinizdeki yazlarnda ve bir ok konumasnda iinin bizzat ii olmaktan kaynaklanan tepkilerini ve hatta kinlerini aa karyor. nsann kendine ait enerjiye yabanclamas, kendi yaratt zenginlikler karsnda gcn yitirmesi hapishaneyi daha bir glendiriyor. Ama glenen hapishane her geen gn sadece ama sadece ii olmaktan kaynaklanana enerjiyi, kendi ina ettikleri duvar ykacak enerjiyi de retiyor. nemli olan byle bir enerjinin var olduunu nce enerjinin sahiplerine ve daha da nemlisi onu uysallatranlara kar gstermektir. Bu aba umutsuzluu umuda evirirken, gereklii de yalandan kurtaracaktr.

Yksel dostum tarihsel bir “an” yani “Ludist haraketi” iaret ederek, “gelecek ile gemi arasndaki donuk ayrmlar” (E.Bloch) ykyor. “Umut etmeyi” bir defa daha “retiyor.” Bir k tutuyor. Ama sadece bir k, bundan sonras umudu yaama aktaracaklarn “ii”. Ik tutmak anlaml bir pratik ama ok da abartlmamal, esas olan o k altnda yaam dntrmektir.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Sabit Sayfalar

Kategori

August 2009
M T W T F S S
« Jun    
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31  

Son Yorumlar

konut projeleri on
fuat ercan on
on
fuat ercan on Yeniden Merhaba!
Diyar Saraolu on Yeniden Merhaba!
%d bloggers like this: